واجب مخيّر ر . ك : واجب تخييرى واجب مشروط فعل داراى وجوب مشروط واجب مشروط ، مقابل واجب مطلق بوده ، و به واجبى گفته مىشود كه وجوب آن به چيزى مشروط گرديده است ، مانند : حج واجب ، كه وجوب آن به استطاعت مشروط شده است ، و يا مانند : نماز واجب كه وجوب آن به داخل شدن وقت مشروط شده است . در كتاب « كفاية الاصول » آمده است : « ان الواجب المشروط كما اشرنا اليه ان نفس الوجوب فيه مشروط بالشرط بحيث لا وجوب حقيقة و لا طلب واقعا قبل حصول الشرط » . « 1 » نكته : تفاوت واجب مشروط ( بنا بر نظر مشهور ) با واجب معلق اين است كه در واجب مشروط ، شرط ، قيد براى وجوب شمرده شده ، اما در واجب معلق ، وجوب فعليت دارد و وجود واجب در خارج مشروط و معلق است . « 2 » محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 191 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص ( 369 - 368 ) . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 60 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 206 - 202 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 5 ، ص ( 47 - 43 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 91 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 280 . واجب مضيق واجب داراى زمان برابر با وقت لازم براى انجام آن واجب مضيق ، از اقسام واجب موقت و مقابل واجب موسع بوده و به واجبى گفته مىشود كه زمان تعيين شده براى آن از طرف شارع به اندازه نفس عمل و انجام دادن آن مىباشد ، مانند : روزه كه زمان آن از آغاز طلوع فجر تا غروب آفتاب است . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 369 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 97 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 50 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 509 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 379 و 381 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 177 . واجب مطلق فعل داراى وجوب غير مشروط واجب مطلق ، مقابل واجب مشروط ، واجبى است كه وجوب آن هيچ قيد و شرطى ندارد ، مانند : نماز در مقايسه با طهارت ، كه به مجرد رسيدن وقت ، نماز واجب مىگردد ، چه شخص طهارت داشته باشد چه نداشته باشد . در كتاب « الفصول فى الاصول » آمده است : « . . . ينقسم الواجب ببعض الاعتبارات الى مطلق و مشروط فالمطلق منه ما لا يتوقف وجوبه بعد حصول شرائط التكليف من البلوغ و العقل و العلم و القدرة ، على شىء كالمعرفة . . . » . « 1 * » محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص ( 191 - 190 ) . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 280 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 60 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 91 . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 347 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص ( 370 - 369 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 187 . علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 106 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 126 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 125 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص ( 70 - 69 ) . شهيد ثانى ، زين الدين بن على ، تمهيد القواعد ، ص 54 . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 40 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 5 ، ص ( 47 - 43 ) . واجب معلّق فعل حاصل در آينده ، و داراى وجوب فعلى واجب معلّق ، مقابل واجب منجّز ، عملى است كه وجوب آن فعلى ، و واجب آن استقبالى باشد ، مانند اينكه شخصى در ابتداى ماه رمضان مستطيع گردد ، كه وجوب حج بر او فعليت مىيابد ، اما با توجه به اينكه مراسم حج در ماه ذىالحجه است ، با اينكه وجوب فعليت يافته ، اما واجب ، معلق مىباشد ؛ « 1 - » به بيان ديگر ، واجب معلق آن است كه وجودش بر امرى خارج از اختيار متوقف باشد ، مانند : نماز روز آينده كه تحقق آن بر فرارسيدن وقت آن متوقف است و جابه‌جايى زمان هم در دست مكلف نيست . نكته اول : در ميان اصولىها درباره امكان و وقوع واجب معلق اختلاف است ؛ عده‌اى مانند مرحوم « صاحب فصول » به وقوع و امكان واجب معلق معتقدند ، و برخى مانند : مرحوم « مظفر »

--> ( 1 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 121 . ( 2 ) . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 79 . ( 1 * ) . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 79 . ( 1 - ) . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 307 .